Het Noord Veluws Archief (NOVA). Deel 2: Bijzonder historisch document werpt licht op verdwenen beroep in Oldebroek

Een boekje over een verdwenen beroep in Oldebroek

Het boekje over de Armenjager van Oldebroek vormt niet alleen een administratief document, maar ook een waardevol venster op de sociale geschiedenis van de regio.

Uit het document blijkt verder dat een armenjager destijds ongeveer één gulden per week verdiende. Het salaris werd bekostigd door het lokale bestuur en deels via bijdragen van inwoners.

In de 19e eeuw ontstonden nieuwe initiatieven voor armenzorg, zoals de Koloniën van Weldadigheid in Frederiksoord en Veenhuizen. Daarbij verschoof het denken van controle en uitsluiting naar het ondersteunen van mensen bij het opbouwen van een bestaan.

Het beroep bleef in Oldebroek bestaan tot het einde van de 18e eeuw. Tot circa 1799 waren er nog vier opvolgers van de eerste benoemde armenjager actief. Daarna verdween de functie geleidelijk, mede door een veranderende kijk op armoedebeleid.

De armenjager was daarmee in feite een vroege vorm van ordehandhaving. Zijn taken bestonden uit het controleren van het gebied, het opsporen van verdachte personen en het handhaven van rust binnen de gemeenschap.

De functie geeft een inkijkje in hoe er in die tijd werd gedacht over armoede en zwervende mensen. Personen zonder vaste woon- of verblijfplaats werden destijds vaak als bedreigend gezien en konden worden overgebracht naar instellingen als het spinhuis of tuchthuis.

In het document wordt de functie formeel vastgelegd door de lokale bestuurder, de richter, die als een soort burgemeester fungeerde. Zo werd onder meer Hans Willem Spintelaar benoemd tot armenjager van het ambt Oldebroek, inclusief afspraken over salaris en werkzaamheden.

Het boekje, voorzien van sierlijk stijfselmarmerpapier in inmiddels vervaagde kleuren, beschrijft de officiële aanstelling van een armenjager met als taak “de weering van vagabonden en ander kwaad volk”. Daarmee werd bedoeld dat rondtrekkende landlopers en bedelaars uit de dorpen moesten worden geweerd.

Lees ook: Het Noord Veluws Archief (NOVA). Deel 1: Wat is en doet het Noord Veluws Archief

Volgende keer wordt in deze reeks aandacht besteed aan een ander bijzonder historisch fenomeen: noodgeld, dat in tijden van crisis door gemeenten werd uitgegeven en niet altijd volgens voorschrift werd vernietigd.