Kritiek op ADHD-diagnoses bij vrouwen neemt toe: ‘Met alle gevolgen van dien’

Jennifer Elskamp (CU) is wethouder sociaal domein en onderwijs in de gemeente Nunspeet. Zij maakt zich zorgen over hoe de samenleving minder in verbinding staat als gevolg van toenemende prestatiedruk en individualisme. “Mijn indruk is dat de klachten die heel veel mensen ontwikkelen op prikkelgevoeligheid, niet allemaal persoonsgebonden zijn, maar ook zo zijn omdat we de samenleving zo ingewikkeld en uit verbinding hebben gemaakt.”

Diagnoses kunnen volgens Elskamp soms een stempel op iemand drukken. Daarom is het haar wens dat de gemeente Nunspeet een diagnoseluwe gemeente wordt. Daarbij ligt de focus meer op wat iemand nodig heeft, in plaats van een diagnose. “Ik wil mij inzetten voor een beweging waarin we het veel meer normaal maken dat iedereen verschillend is en ons richten op de vraag ‘wat heb jij nou nodig om het leven te leven?’”  Ze benadrukt ook de andere kant van het verhaal: “Soms kan een diagnose heel erg helpen om jezelf te begrijpen.”

Wethouder Elskamp verdiept zich onder andere in onderzoek van psycholoog en hoogleraar orthopedagogiek Laura Batstra. In haar boek ‘Hoe voorkom je ADHD?’ schrijft Batstra kritisch over de toenemende diagnoses en medicijngebruik. In plaats van een diagnose en medicatie kan ouder- en leerkrachttraining, dromerige en drukke kinderen op een kindvriendelijke manier behandelen.

Daarnaast benadrukt Batstra in een interview met de Volkskrant de positie van de vrouw in de samenleving. Vrouwen die niet alles kunnen bolwerken, krijgen al snel het idee dat het aan henzelf ligt. Het toenemende medicatiegebruik versterkt volgens Batstra het beeld dat de problemen waarmee vrouwen worstelen individueel zijn. Volgens Batstra en Elskamp zijn de problemen eerder het gevolg van hoe de samenleving is veranderd.

Arts-onderzoeker Maxime de Jong merkt dat de kritiek op ADHD bij vrouwen toeneemt. Dat komt volgens haar vooral omdat de samenleving een bepaald beeld van vrouwen en diagnostiek heeft. “ADHD en vrouw zijn beide nog een beetje in de taboesfeer.”

De Jong neemt de kritiek serieus, maar benadrukt dat ADHD vaak wordt onderschat. “Iedereen vergeet wel eens zijn sleutels of let niet op bij een saaie lezing, maar ADHD is meer dan dat.” Voor een diagnose zijn twee dingen cruciaal: de klachten moeten al sinds de kindertijd aanwezig zijn en het dagelijks functioneren serieus belemmeren. 

Vooral bij vrouwen kan een late herkenning grote gevolgen hebben. “Het kan ervoor zorgen dat iemand zichzelf niet kent of niet begrijpt. Dat kan zelfs zo ver gaan dat mensen zoiets hebben van ‘ik ga mijzelf iets aandoen’.” 

Meer inzicht in ADHD helpt vrouwen uiteindelijk gerichter ondersteuning te vinden: “Je hoeft dan niet meer door de hele toolbox heen, maar kunt beter kijken naar wat echt helpt.”

Quinty kreeg op latere leeftijd haar AD(H)D-diagnose. Dat was een heel lang proces: “Bij GGZ hebben ze allemaal testen en vragenlijsten afgenomen. Elke week zag ik een andere arts met wie ik in gesprek moest. Ik dacht uiteindelijk dat ik beter een bandje kon inspreken, want de hele tijd moest ik weer hetzelfde vertellen.”

Door het hele proces is Quinty kritisch over haar diagnose, maar dat heeft vooral te maken met gebrek aan herkenning. “Ik dacht bij ADHD niet aan mijzelf. Nu ik er meer over nadenk en over in gesprek ben, denk ik wel dat ze mijn diagnose vroeger gemist hebben.” 

Een vroege diagnose had haar jeugd makkelijker kunnen maken: “Ik denk dat een diagnose mij en mijn ouders goed had kunnen helpen. Dan hadden zij mij beter kunnen begeleiden en begrijpen, want ik deed dingen die ze niet begrepen. Daardoor ben ik in het hele GGZ-traject beland.”

Quinty’s diagnose zorgt ervoor dat zij en haar omgeving beter begrijpen waar haar gedrag vandaan komt. “Ik vind sparen bijvoorbeeld heel moeilijk maar geef wel geld uit aan mooie nagels. Mijn moeder gaf dat aan bij de therapeut en die zei dat het gedrag bij ADHD past. Toen hebben we daar met meer begrip over kunnen praten.”

Heidi Doornwaard, Quinty’s moeder, erkent dat ze door Quinty’s diagnose, haar dochter beter is gaan begrijpen. “Ik herken mijzelf ook ontzettend erg in haar, dus dat is heel verhelderend. Maar ik zeg altijd, ‘je hebt iets, maar je bent het niet alleen maar’. Mensen gebruiken het vaak als excuus en dat vind ik lastig.”

Arts-onderzoeker Maxime de Jong reageert hierop: “Het systeem waarmee wij diagnosticeren is geen verklaring maar een beschrijving. Dus ‘zij heeft geen aandacht doordat zij ADHD heeft’ klopt niet. Met ADHD beschrijven we de situatie van het hebben van geen aandacht. De taal die je gebruikt om je klachten te omschrijven doet heel veel.”